નીંદાણ નિયંત્રણ માટેની વિવિધ પદ્ધતિઓ

નીંદાણ નિયંત્રણ માટેની વિવિધ પદ્ધતિઓ

પાણીની શરૂઆત થયા બાદ પાકની વાવણીમાં વિલંબ થાય છે. માટે વાવણી પહેલા ખેડૂત ભાઈઓએ જમીન સમારકામ સમયે એક ખેડ કરીને પાણી ભરવાથી વાવણી પહેલા ઉગનારા નીંદાણોનો નાશ થવા પામે છે. પાકની સારી વૃદ્ધિ માટે નીંદાણનું નિયંત્રણ જરૂરી છે. ખેડૂતો ઘણીવાર ખરીફ પાકોની વાવણીની સાથે નીંદાણ પણ ઉગે છે. જેથી પાકના ઉત્પાદન પર અસર થાય છે. પાક ઉછેરના આરંભિક 30 થી 45 દિવસ ખૂબ જ અગત્યના હોય છે. જો આ સમયગાળામાં નીંદાણ નિયંત્રણ ન થાય તો પાકના 30 થી 80 ટકા ઉત્પાદન પર અસર થાય છે. પાક પ્રમાણે નીંદાણ નિયંત્રણની પદ્ધતિ પણ જુદી-જુદી હોય છે.

નીંદાણ નિયંત્રણ માટેના વિવિધ ઉપાયો નીચે આપેલા છે:

(1) યાંત્રિક ઉપાય

પાવરટીલર, ફાર્મ ઇમ્પ્લીમેન્ટ, મલ્ટીવીડર જેવી સાધનોની મદદથી નીંદાણો દૂર કરવી.

નંદાવણી/હાથથી નીંદાણ ઉપાડવું.

મલ્ચિંગ – જમીનને પીછાયેલી પાંદડીઓ, સૂકા પાંદડા, ધાનની ભૂકી, પતાવર વગેરેથી ઢાંકી દેવી.

(2) પાક પદ્ધતિઓના ઉપાયો

પાક ફેરફાર – જુદા જુદા પાકોની વાવણીથી ચોક્કસ પ્રકારની નીંદાણો નિયંત્રણ થાય.

વાવણીની ગાઢતા વધારવી.

વાવણીના સમયનું સમાયોજન.

ટપક સિંચાઈથી જળ ઉપયોગીતા વધે અને નીંદાણ ઘટે.

ઉછેર દરમિયાન પિયત આપવાથી પહેલાં નીંદાણ ઉપાડવી.

કિસાન કૌંસેલિંગ અને તાલીમ દ્વારા જાગૃતિ વધારવી.

(3) રાસાયણિક ઉપાય

જંતુનાશક દવાઓના ઉપયોગથી પાકના પ્રારંભિક વૃદ્ધિ સમયે નીંદાણો નિયંત્રિત કરી શકાય છે.

ઉદાહરણ તરીકે Glyphosate, Atrazine, Pendimethalin, 2-4 D વગેરે દવાઓની ઉપયોગીતા.

(4) જીવાત નિયંત્રણ ઉપાયો

નીંદાણો ઉપર નિયંત્રણ માટે કુદરતી શત્રુઓનો ઉપયોગ.

ઉદાહરણ – Zygogramma bicolorata નામક જીવાત, જે Parthenium નામના નીંદાણનો નાશ કરે છે.

બાયો-હર્બિસાઈડ્સનો ઉપયોગ.

(5) જૈવિક ઉપાયો

પિયત પહેલાં જમીન પર સૂકા પાંદડા, ઘાસ વાપરવું.

ગાયના પેઠા, જીવામૃતનો છંટકાવ કરવો.

હેન્ડવીડિંગ અને ઓર્ગેનિક પદ્ધતિઓથી નિયંત્રણ.

સામાજિક સંકલ્પનાત્મક ઉપાયો

ખેડૂત સંગઠનો/સંસ્થાઓ દ્વારા ગામસ્તર પર સમૂહ નિયંત્રણ કાર્યક્રમો.

સામૂહિક રીતે રાસાયણિક દવાઓનો છંટકાવ.