જવાબદારી

 એક ગામમાં એક દરજી રહેતા હતા. સ્વભાવથી તેઓ પૂરા સંતપ્રવૃત્તિના, મનથી વૈરાગી—ન રાગ, ન દ્વેષ. સાદાઈ અને સરળતાને તેઓ ધર્મ સમાન માનતા, સત્યના આગ્રહી હતા. પરિવારના ભરણપોષણ માટે દરજીકામ કરતા, અને તે કામ પણ પૂરી શ્રદ્ધા અને ઈમાનદારીથી કરતા.

તેમણે એક છોકરાને પોતાની દુકાને કામે રાખેલો. ગામમાં એક મારવાડી વેપારી રહેતો હતો—ઘણો જ ઠગ. જ્યારે પણ તે દરજી પાસે કપડા સિવડાવવા આવતો, ત્યારે જાણબૂઝીને ખોટા સિક્કા આપી જતો. દરજી ક્યારેય કંઈ બોલતા નહીં, એટલે મારવાડી વેપારી માનતો કે દરજીને ખોટા સિક્કાની સમજ જ નથી. આ રીતે તે વારંવાર તેમનો ગેરલાભ લેતો.

એક દિવસ દરજી ઘરે જમવા ગયા હતા અને દુકાને છોકરો એકલો હતો. એ જ સમયે મારવાડી વેપારી પોતાના સિવડાવેલા કપડા લેવા આવ્યો. હંમેશાની જેમ તે ખોટા સિક્કા લઈને આવ્યો હતો. છોકરો સમજદાર હતો. તેણે ખોટા સિક્કા ઓળખી લીધા અને મારવાડી વેપારીને પાછા આપતાં કહ્યું,

“આ ખોટા સિક્કા છે, ચાલશે નહીં. બીજા બદલીને આપો.”

મારવાડીએ જવાબ આપ્યો,

“તું તો નોકર છે, તને શું ખબર પડે? તારા શેઠ તો ક્યારેય ખોટા સિક્કા પાછા આપતા નથી. લઈ લે, ચુપચાપ.”

છોકરાએ દૃઢતાથી કહ્યું,

“મારા શેઠ હશે ત્યારે આવજો.”

થોડા સમયમાં દરજી દુકાને આવ્યા. છોકરાએ આખી વાત કહી અને ઉમેર્યું,

“તે મને ઠગવા આવ્યો હતો, પણ મેં તેને પાછો મોકલી દીધો.”

દરજીએ શાંતિથી કહ્યું,

“બેટા, તે સિક્કા લઈ લેવા જોઈએ હતા. કેમ ન લીધા?”

છોકરાએ પૂછ્યું,

“શેઠ, તમે તો ખોટા સિક્કા લઈ લો છો. પછી તેનું શું કરો છો?”

દરજીએ સ્મિત સાથે કહ્યું,

“બેટા, હું એ બધા સિક્કા જમીનમાં દાટી દઉં છું. કારણ કે જો એ સિક્કા ફરતા રહે, તો કોણ જાણે કેટલાય લોકોને ઠગે. એ ખોટા સિક્કાઓ ચલાવવા જતા કેટલાય લોકોની નિયત બગડે—સારા માણસો પણ આ દુષ્ચક્રમાં ફસાઈ જાય. તેના કરતાં જો આવા દુષ્ચક્રને જમીનમાં દાટી ખતમ કરી શકીએ, તો આપણું થોડું નુકસાન સહન કરવું પણ સારું.

બેટા, ઘણી વાર વ્યવસ્થા આપણેજ સંભાળવી પડે; બધું ઈશ્વર પર છોડી ન શકાય.”

— અજ્ઞાત

🌼 કથાનો સંદેશ

👉 સારા માણસની જવાબદારી માત્ર પોતે સારો રહેવાની નથી, પરંતુ દુષ્ચક્રને અટકાવવાની પણ છે.