સંત પાંચા બાપા અને વીર કાનમિયા ભાઈઓનું બલિદાન

 ભાલની ધીંગી ધરાની શૌર્યગાથા: સંત પાંચા બાપા અને વીર કાનમિયા ભાઈઓનું બલિદાન

આજથી લગભગ સાત પેઢી પહેલાની વાત છે. ભાલ પ્રદેશની ધીંગી ધરતી, અને તેમાં પણ બાવળિયાળી ગામનો વિસ્તાર, જ્યાં એક સમયે સાવજોની ડણક સંભળાતી હતી. આ ભૂમિ સંત શ્રી નગાલાખા બાપાની તપોભૂમિ તરીકે ઓળખાય છે. આજ વંશમાં એક મહાન તપોબળી સંત થઈ ગયા, જેમનું નામ હતું સંત શ્રી પાંચા બાપા.

ગૌસેવા અને સમર્પણ

પાંચા બાપાનું જીવન પ્રભુ ભક્તિ અને ગૌસેવાને સમર્પિત હતું. તેમના મુખે સતત "તું હી ઠાકર"નો જાપ રમતો રહેતો. ગાયો પ્રત્યે તેમને અપાર સ્નેહ હતો; તેઓ જાતે ગાયો માટે કાંડા બનાવતા અને તેમને શણગારતા. તેમનું જીવન જાણે ઠાકર અને ગાયોની સેવામાં જ ઓતપ્રોત હતું.

કાળનો પંજો અને સિંહણનો હુમલો

એક દિવસની વાત છે, પાંચા બાપાની એક અત્યંત પ્રિય ગાય ચરતા-ચરતા ટોળાથી અલગ પડી ગઈ. કમનસીબે, એક સુવાવડી અને ભૂખી સિંહણે તે ગાય પર હુમલો કરી તેનું મારણ કર્યું. જ્યારે પાંચા બાપાને આ વાતની જાણ થઈ, ત્યારે તેમના મનમાં સિંહણનો જરા પણ ભય ન રહ્યો. તેઓ પોતાની વહાલી ગાય માટે જીવ આપવા પણ તૈયાર હતા અને સીધા સિંહણ પાસે દોડી ગયા. વિકરાળ બનેલી સિંહણે પાંચા બાપા પર જીવલેણ હુમલો કર્યો અને બાપા ગૌરક્ષા કાજે વીરગતિ પામ્યા.

કહેવાય છે કે, આ સંતપુરુષના તપોબળનો પ્રભાવ એવો હતો કે તેમના મૃત્યુ બાદ પેલી સિંહણ ત્યાંથી હટી નહીં, પણ તેમના પાર્થિવ દેહની આસપાસ જ ફરતી રહી. આખા પંથકમાં હાહાકાર મચી ગયો, પણ વિકરાળ સિંહણ સામે જઈને બાપાનો દેહ પાછો લાવવાની હિંમત કોઈ કરી શકતું નહોતું.

હેબતપુરના વીર કાનમિયા ભાઈઓનું શૌર્ય

આ સમાચાર જ્યારે હેબતપુર ગામના બે શૂરવીર કાનમિયા ભાઈઓના કાને પડ્યા, ત્યારે તેઓ ક્ષણનો પણ વિલંબ કર્યા વિના બાવળિયાળીની સીમમાં આવી પહોંચ્યા. સિંહણને જોઈને તેમણે રણનીતિ ઘડી. નક્કી થયા મુજબ, એક ભાઈએ પોતાના હાથ પર ધાબળો વીંટાળી દીધો અને સાક્ષાત કાળ સામે બાથ ભીડવા આગળ વધ્યા.

જેવી સિંહણે તરાપ મારી, પેલા ભાઈએ પોતાનો ધાબળો વીંટાળેલો હાથ સિંહણના મોઢામાં ખૂંપી દીધો અને તેની જીભ પકડી રાખી. આ જ મોકાનો લાભ લઈ બીજા ભાઈએ સિંહણ પર વાર કરી તેને પૂરી કરી નાખી. પરંતુ આ ઝપાઝપીમાં જે ભાઈએ હાથ મોઢામાં નાખ્યો હતો, તેમનો હાથ સિંહણ ચાવી ગઈ હતી. ગામ તરફ લઈ જતા રસ્તામાં જ આ શૂરવીરનું પણ મૃત્યુ થયું.

અતૂટ પરંપરા અને શ્રદ્ધા

પાંચા બાપાના દેહને વિધિવત સમાધિ આપવામાં આવી. ત્યારબાદ એક ચમત્કારિક ઘટના બની. પાંચા બાપાએ ગાદીપતિના સ્વપ્નમાં આવીને આદેશ આપ્યો કે, "મારા માટે જે કાનમિયા ભાઈઓએ બલિદાન આપ્યું છે, તેમને નગાલાખાના વંશના કોટવાળ બનાવજો અને ગોકુળ આઠમના પારણાં તેમના હાથે જ કરાવજો."

બસ ત્યારથી લઈને આજ સુધી આ પરંપરા અવિરત ચાલી આવે છે. આજે પણ બાવળિયાળીમાં જ્યારે જન્માષ્ટમીના પારણાં થાય છે, ત્યારે પ્રસાદ પીરસવાની શરૂઆત કાનમિયા ભાઈઓના વંશજોના હાથે જ થાય છે. બાવળિયાળીમાં સિંદૂરથી રંગાયેલી ખાંભીઓ આજે પણ આ ત્યાગ, વીરતા અને સ્વામીભક્તિની સાક્ષી પૂરે છે.