મંત્રીની ચતુરાઈ

 

 

એક રાજા ખૂબ જ મૂર્ખ અને વિચિત્ર હતો. એક સાંજે, તેના મંત્રી સાથે નદી કિનારે ફરતો હતો, ત્યારે તેણે પૂછ્યું, "મંત્રી! મને કહો, આ નદી કઈ દિશામાં અને ક્યાં વહે છે?"

મંત્રીએ જવાબ આપ્યો, "મહારાજ, તે પૂર્વ તરફ વહે છે અને સમુદ્રમાં ભળી જાય તે પહેલાં પૂર્વીય દેશોમાંથી વહે છે." આ સાંભળીને રાજાએ કહ્યું, "આ નદી આપણી છે, અને તેનું પાણી આપણું છે. શું પૂર્વીય દેશો પાણીનો ઉપયોગ કરે છે?"

મંત્રીએ જવાબ આપ્યો, "હા, મહારાજ, કારણ કે નદી આ રીતે વહે છે, તેઓ જ હોવા જોઈએ." રાજાએ કહ્યું, "જાઓ, નદી પર દિવાલ બનાવો અને બધા પાણીને રોકો. અમે નથી ઇચ્છતા કે પૂર્વીય દેશોને પાણી આપવામાં આવે." મંત્રીએ જવાબ આપ્યો, "પણ મહારાજ! આનાથી આપણને જ નુકસાન થશે." રાજાએ ગુસ્સામાં કહ્યું, "નુકસાન! શું નુકસાન? આપણે જ નુકસાન સહન કરી રહ્યા છીએ. પૂર્વીય દેશો આપણું પાણી મફતમાં લઈ રહ્યા છે, અને તમે કહો છો કે આપણે જ નુકસાન સહન કરીશું." શક્ય તેટલી વહેલી તકે મારા આદેશોનું પાલન કરો. મંત્રીએ તરત જ કામદારોને બોલાવ્યા અને નદીની પેલે પાર દિવાલ બનાવવાનું શરૂ કર્યું. થોડા દિવસોમાં દિવાલનું કામ પૂર્ણ થઈ ગયું.
રાજા ખૂબ ખુશ થયો, પરંતુ તેની મૂર્ખાઈને કારણે, નદીનું પાણી શહેરના ઘરોમાં પ્રવેશવા લાગ્યું. લોકો પોતાની સમસ્યાઓ લઈને મંત્રી પાસે આવ્યા, અને તેમણે તેમને ખાતરી આપી કે તે બધું ઠીક કરશે.
મંત્રીએ એક યોજના બનાવી. મહેલમાં ઘંટડી વાગતી હતી. તે દર કલાકે ઘંટડી વગાડતો, બધાને સમયની જાણ કરતો. મંત્રીએ તે રાત્રે બે વાર ઘંટડી વગાડવાનો આદેશ આપ્યો. માણસે તેમ કર્યું. જ્યારે સવારના ત્રણ વાગ્યા, ત્યારે તેણે છ વાર ઘંટડી વગાડી, જેનો અર્થ સવારના છ વાગ્યા. ઘંટડી વાગતાની સાથે જ બધા જાગી ગયા. રાજા પણ ઉઠીને બહાર આવ્યો. મંત્રી હાજર હતો. રાજાએ મંત્રીને પૂછ્યું, "મંત્રી, હજુ સવાર નથી થઈ? અને હજુ સુધી સૂર્ય કેમ ઉગ્યો નથી?" મંત્રીએ જવાબ આપ્યો, "મહારાજ, સવાર પૂર્વમાં ઉગે છે કારણ કે સૂર્ય પૂર્વમાં ઉગે છે. કદાચ પૂર્વીય દેશોએ સૂર્યને રોકી દીધો છે. આપણે તેમનું પાણી રોકી દીધું છે, તેથી હવે આપણા રાજ્યમાં સૂર્ય ક્યારેય ઉગશે નહીં."
રાજા ખૂબ ચિંતિત થયા અને કહ્યું, "શું આપણા દેશમાં ફરી ક્યારેય સૂર્ય ઉગશે નહીં? આપણે બધા અંધકારમાં કેવી રીતે રહીશું? અમને કોઈ ઉકેલ જણાવો, મંત્રી."
"મહારાજ, જો તમે નદીનું પાણી છોડી દો, તો કદાચ તેઓ સૂર્યને પણ છોડી દેશે," મંત્રીએ જવાબ આપ્યો.

રાજાએ તરત જ મંત્રીને નદીની પેલે પાર બનેલી દિવાલ તોડી પાડવાનો આદેશ આપ્યો. મંત્રીએ રાજાના આદેશનું પાલન કર્યું અને કામદારોને દિવાલ તોડવાનો આદેશ આપ્યો.
કામદારોએ દિવાલ તોડી નાખી, અને દિવાલ તૂટતાની સાથે જ ખરેખર સૂર્યોદય થયો, અને તેજસ્વી સૂર્ય ચારે બાજુ પોતાનો પ્રકાશ ફેલાવી રહ્યો હતો.
રાજા સૂર્યોદય જોઈને ખૂબ ખુશ થયા અને મંત્રીને ઈનામ આપતા કહ્યું, "આપનો આભાર, આજે અમે ફરીથી સૂર્ય જોઈ શક્યા છીએ." હવે આપણા રાજ્યમાં ક્યારેય અંધકાર નહીં હોય. મંત્રીએ નિર્દોષ અભિવ્યક્તિ સાથે જવાબ આપ્યો, "મહારાજ, તે મારી ફરજ હતી."

પાઠ

એક હોશિયાર વ્યક્તિ આવનારી મુશ્કેલીઓને અગાઉથી જુએ છે અને તેનો સામનો કરવા માટે તૈયારી કરે છે. એક મૂર્ખ વ્યક્તિ આંખો બંધ કરીને માર્ગ પર આગળ વધે છે, તેના પરિણામો ભોગવે છે. મૂર્ખ અને જ્ઞાની વ્યક્તિ વચ્ચેનો તફાવત એ છે કે હોશિયાર વ્યક્તિ મૂર્ખ પ્રશ્નમાંથી પણ કંઈક શીખે છે.