રૂપ નું અભિમાન

 જો તમારા પિતા એક શરત મૂકે કે એક મહિનામાં લગ્ન કરો નહીં તો તમારે આખી જિંદગી નોકરાણી બનીને રહેવું પડશે, તો તમે શું કરશો? મુખીની દીકરી વાણીએ ઉતાવળમાં એક એવા જુવાનનો હાથ પકડ્યો જે માણસ નહીં પણ કંઈક બીજું જ હતું. વાણીની આ ભયાનક ભૂલની સજા સાંભળીને ને તમે પણ હચમચી જશો. તો વાર્તાને અંત સુધી જરૂરથી સાંભળજો. ઘણા સમય પહેલાની વાત છે. એક નાનકડું ગામ હતું. આ ગામમાં ભલભલાની આંખે વળગે એવા એક મુખી રહે. મુખી એટલે સાક્ષાત કુબેરનો અવતાર, એમની વાડીયુંમાં મોલ હિલોળા લે, ખેતરમાં કણમાંથી મણ પાકે અને વરસે-વરસે મેઘરાજા પણ મુખી ઉપર મહેરબાન રહે. મુખીને ઘેર દુઝણાં ઢોરની કોઈ ખોટ નહીં, દૂધ-દહીંની નદીયું વહે. મુખી પાસે અઢળક સંપત્તિ, પણ આખા ભવની કમાણી જેવી એમની એકની એક દીકરી હતી જેનું નામ 'વાણી'.

વાણી એટલે જાણે સાક્ષાત વનરાણી, મુખીએ એને ફૂલની જેમ ઉછેરી હતી. વાણીને નાનપણથી જ ઠાઠમાઠનો ભારે શોખ. એને મણકાની માળાઓ પહેરવી બહુ ગમે. મુખી પણ દીકરીના લાડ પૂરા કરવામાં પાછી પાની ન કરે. બજારમાં જે માળા વાણીને ગમે, એ ગમે તેટલી મોંઘી હોય, મુખી એને તરત અપાવી દે. કપડાંની તો વાત જ શું કરવી? વાણી પાસે તો એટલાં મોંઘા વસ્ત્રો અને ઘરેણાં કે એને રાખવા માટે ચાર-ચાર પટારા પણ ટૂંકા પડે. પણ કહેવાય છે ને કે, વધારે પડતા લાડ છોકરાને બગાડે. વાણી સાથે પણ એવું જ થયું. જેમ જેમ એ મોટી થતી ગઈ, એમ એના મનમાં અભિમાનના ફણગા ફૂટવા માંડ્યા. જ્યારે એ કિંમતી ઘરેણાં પહેરીને અને રેશમી લૂગડાં સજીને ગામની શેરીએ નીકળે, ત્યારે એનો રૂઆબ જોવા જેવો હોય. એને થતું કે, આ આખા મલકમાં મારા જેવું રૂપાળું અને નસીબદાર બીજું કોઈ નથી. એ જ્યારે બજારમાં નીકળતી ત્યારે પોતાની સાથે ભણતી બહેનપણીઓને તો જાણે ઓળખતી જ ન હોય એમ મોઢું ફેરવી લેતી. બિચારી ગરીબ સખીઓ એને બોલાવવા જાય તો વાણી એમની ઠેકડી ઉડાડતી. એ હસતા હસતા કહેતી, અલીઓ, જરા તમારા લૂગડાં તો જુઓ, અને મારા આ અસલી મણકાની ચમક તો જુઓ. તમે તો મારી પાસે ઊભી રહો તોય મને શરમ આવે. આવી ખોટી મગરૂરીમાં વાણી પોતાની જ મસ્તીમાં રહેતી. એને લાગતું કે આ દુનિયા એના પગ નીચે છે. જોતજોતામાં તો વાણી સોળ વરસની સોનલવરણી કન્યા થઈ ગઈ. એનું રૂપ તો જાણે પૂનમનો ચાંદ. પણ એના હૈયામાં ભરેલું અભિમાન હવે ઝેર જેવું થવા માંડ્યું હતું. મુખીને હવે ચિંતા થવા લાગી કે દીકરી મોટી થઈ છે, તો હવે એને સાસરે વળાવવી જોઈએ. પણ અહીં જ અસલી ડખ્ખો શરૂ થયો. મુખી ગમે તેવા ઉમદા મુરતિયા લાવે, પણ વાણીને તો કોઈ ગમે જ નહીં. કોઈ યુવાન આવે તો વાણી એની મજાક ઉડાડતા કહે, આની આંખો તો જુઓ, જાણે બિલાડા જેવી માંજરી, આને હું પરણું? બીજો કોઈ આવે તો કહે, આનું નાક તો જુઓ, જાણે લાંબુ ગલકું, આવા નાકાળા સાથે મારે આખી જિંદગી કાઢવાની? આમ, વાણીએ ગામના અને આજુબાજુના સીમાડાના બધા જ સારા જુવાનોને કોઈને કોઈ બહાને કાઢી મૂક્યા. મુખી બિચારા માથે હાથ દઈને બેસી ગયા. એમને થતું કે, આ સાપનો ભારો ક્યાં સુધી સાચવવો? મારી દીકરી શું આમને આમ કુંવારી ઘરડાશે? ગામના લોકો પણ હવે વાતો કરવા માંડ્યા હતા કે મુખીની દીકરીને તો આભમાં સૂરજને પરણવું લાગે છે. કોઈ જુવાન હવે વાણીનું નામ સાંભળીને પણ દૂર ભાગતો. વાણીને તો એમ જ હતું કે પોતે બહુ મહાન છે, પણ એને ક્યાં ખબર હતી કે અભિમાનનો આ રસ્તો એને કઈ ખાઈમાં લઈ જવાનો છે. મુખી તો બિચારા મૂંઝવણમાં પડી ગયા હતા. ગામમાં જેને જુઓ એ વાણીના નખરાંની વાતો કરતું. મુખીને રાતે ઊંઘ ન આવે કે, મારી આ લાડકી દીકરીનું હવે થશે શું? એવામાં એક દી' એક બહુ જ રૂપાળો અને બંકો જુવાન મુખીના આંગણે આવ્યો. એ જુવાન હતો આજુબાજુના પાંચ સીમાડામાં જાણીતો એક 'વીર' શિકારી. એના ખભે ધનુષ-બાણ શોભતા હતા અને એની આંખોમાં તેજ હતું. વીરે વાણીના રૂપની વાતો સાંભળી હતી, એટલે એ હરખભેર મુખી પાસે એનો હાથ માગવા આવ્યો હતો.

વીરને જોઈને તો વાણીની બહેનપણીઓ પણ અંજાઈ ગઈ. બધી મોઢામાં આંગળા નાખી ગઈ કે, અરે, આ તો જાણે સાક્ષાત ઈન્દ્રનો દીકરો હોય એવો લાગે છે. વાણી હવે તો હા પાડી જ દેશે. પણ વાણી તો વાણી હતી. એના મનમાં તો અભિમાનનો રાફડો ફાટ્યો હતો. જેવો વીર એની સામે આવ્યો, વાણીએ એને માથાથી પગ સુધી જોયો અને પછી મોઢું બગાડીને બોલી, ઓહો, આ શિકારી મને પરણવા આવ્યો છે? જેના આખા શરીરમાંથી જંગલી જાનવરોની વાસ આવતી હોય, જે ગંધાતા ચામડાની ઝૂંપડીમાં રહેતો હોય, એના ઘરે હું મુખીની દીકરી રહેવા જાઉં? ભગવાને મને આવું રૂપ શું આવા ગંધાતા માણસના ઘરે વેડફવા આપ્યું છે? વીર બિચારો છોભીલો પડી ગયો. એના હૈયામાં ઘા વાગ્યો, પણ એ કાંઈ બોલ્યો નહીં અને ત્યાંથી નીકળી ગયો. પણ જ્યારે આ વાત મુખીના કાને પડી, ત્યારે તો મુખીનો પારો સાતમા આસમાને પહોંચ્યો. એમનાથી રહેવાયું નહીં. એમણે વાણીને બોલાવીને પહેલીવાર કડક શબ્દોમાં ઠપકો આપ્યો. મુખી રાડ પાડીને બોલ્યા, બેટા વાણી, હવે તેં હદ કરી નાખી છે. તારા અભિમાનમાં તને સારા નરસાનું ભાન નથી રહ્યું. વાણી પણ સામી થઈ. એ બોલી, બાપુ, મને કોઈની બીક નથી. હું તો મારા જેવો કોઈ રાજકુમાર મળે તો જ પરણીશ. મુખીએ લાલ આંખ કરીને કહ્યું, સાંભળી લે વાણી, હું તને હવે છેલ્લી એક મહિનાની મુદત આપું છું. આ એક મહિનામાં જો તેં તારો મુરતિયો પસંદ ન કર્યો, તો હું તને આ ગામના 'શેઠ' વેરે પરણાવી દઈશ. આ સાંભળીને વાણીના પગ નીચેથી જમીન સરકી ગઈ. ગામના શેઠ એટલે એવા માણસ, જેની પાસે અઢળક ખેતરો હતાં પણ એમને સ્ત્રીઓની કદર નહોતી. શેઠને તો ખેતરમાં કામ કરવા માટે ઘણી બધી સ્ત્રીઓની જરૂર પડતી. જે છોકરીઓ પોતાના બાપનું માને નહીં, એને બાપ કંટાળીને શેઠના ઘરે વળાવી દેતો. ત્યાં જઈને એ સ્ત્રીઓએ મજૂરી કરવાની અને રાત-દિવસ વૈતરૂં કરવાનું. એમને કોઈ માન ન મળે, એ તો શેઠની નોકરાણી બનીને રહેતી. વાણીએ આવી નોકરાણીઓની હાલત જોઈ હતી. એમને ફાટેલાં-તૂટેલાં લૂગડાં પહેરવાં પડતાં અને શેઠના હુકમ નીચે દબાઈને રહેવું પડતું. વાણીને ફાળ પડી કે, બાપ રે, જો હું શેઠની નોકરાણી બની ગઈ, તો મારા આ રેશમી લૂગડાં અને મણકાની માળા બધું જ છીનવાઈ જશે. લોકો મારી ઉપર હસશે. હવે વાણીને બીક લાગી. એણે મનોમન નક્કી કર્યું કે ગમે તેમ કરીને આ એક મહિનામાં જ કોઈ સારો વર શોધી લેવો પડશે, નહીં તો જિંદગી આખી પસ્તાવાનો વારો આવશે. મુખીની ધમકી સાંભળીને વાણી તો ફફડી ગઈ. એને સમજાઈ ગયું કે જો એક મહિનામાં હા નહીં પાડે, તો શેઠના ઘરે જઈને આખી જિંદગી મજૂરી કરવી પડશે. હવે એણે વર શોધવાની દોડધામ શરૂ કરી. પણ જે જુવાનોને એણે પહેલાં કાઢી મૂક્યા હતા, એ તો હવે એની સામે જોવાય રાજી નહોતા. એટલે વાણીએ નક્કી કર્યું કે એ બજારમાં જઈને કોઈ અજાણ્યા પણ રુઆબદાર જુવાનને શોધી કાઢશે. ગામના બજારમાં જ્યાં લોકોની અવરજવર વધુ હોય, ત્યાં વાણી એક ખૂણે ઊભી રહી ગઈ. એક બાજુ વાંસના ટોપલાનો મોટો ઢગલો હતો, એની આડમાં છુપાઈને એ આવતા-જતા જુવાનો પર નજર રાખવા લાગી. એને એવો વર જોઈતો હતો જે એના જેવો જ દેખાવડો હોય. થોડી વાર થઈ ત્યાં જ એની નજરે એક ઊંચો અને કદાવર જુવાન પડ્યો. આવો સોહામણો જુવાન વાણીએ ક્યારેય જોયો નહોતો. એની ચામડી શ્યામ હતી પણ નાગની કાંચળી જેવી ચળકતી અને સુંવાળી હતી. એ જુવાન ચાલતો હતો ત્યારે એનો રુઆબ જ કંઈક ઓર હતો. વાણી તો એને જોતા જ મોહી પડી, એને થયું, હા, આ જ મારો સાચો ભરથાર. આની પાસે તો હું પણ દીપી ઉઠીશ. પોતાનું બધું જ અભિમાન અને શરમ નેવે મૂકીને વાણી દોડીને એની પાસે ગઈ અને એ જુવાનનો હાથ પકડી લીધો. એ કરગરતા અવાજે બોલી, ઓ જુવાન, મેં તમને મારા વર તરીકે પસંદ કર્યા છે. તમે મારી સાથે લગ્ન કરો. પેલો ઊંચો જુવાન તો હેબતાઈ ગયો. એણે અણગમા સાથે કહ્યું, બાઈ, તું કોણ છે? આ રીતે રસ્તા વચ્ચે કોઈ અજાણ્યા પુરુષનો હાથ પકડતા તને શરમ નથી આવતી? અમારી જ્ઞાતિમાં તો છોકરીઓ સામે ચાલીને માગું નથી નાખતી. તારી જેવી બેશરમ છોકરીને હું ન પરણું. વાણીની દશા દયનીય થઈ ગઈ, પણ એણે હાર ન માની. એ રડમસ અવાજે બોલી, મહેરબાન, જો તમે મને નહીં પરણો તો મારે શેઠની નોકરાણી બનવું પડશે. મારા બાપુજીએ મને એક જ મહિનાનો સમય આપ્યો છે. મહેરબાની કરીને મને બચાવી લો, પણ પેલો જુવાન તો પથ્થર દિલનો નીકળ્યો. એણે કંઈ જવાબ ન આપ્યો અને સીમ તરફ ચાલવા માંડ્યો. વાણી પણ હઠે ભરાઈ હતી. એ તો 'ઘેલછા'માં આવીને એ જુવાનની પાછળ પાછળ ચાલવા લાગી. ચાલતા ચાલતા બજાર પૂરું થયું અને ગામની સીમ આવી ગઈ. સૂરજ દાદા આથમવાની તૈયારીમાં હતા. પેલા જુવાને પાછળ ફરીને જોયું અને કઠોર અવાજે કહ્યું, અલી છોકરી, હવે રાત પડવા આવી છે, તારા ઘરે પાછી વળી જા. તું નકામી મારી પાછળ હેરાન થાય છે. વાણી મક્કમ હતી, ના, હું તો મનથી તમને વરી ચૂકી છું. હવે જીવું કે મરું, તમારી સાથે જ રહીશ. પેલા જુવાને હાસ્ય કર્યું અને ચાલવા માંડ્યો. અને પછી જે થયું એ જોઈને વાણીના હોશ ઉડી ગયા. જેમ જેમ એ જુવાન આગળ વધતો ગયો, તેમ તેમ એના શરીરમાંથી એક-એક અંગ ખરી પડવા માંડ્યું. પહેલા એના બે હાથ ઝાડના પાંદડાની જેમ જમીન પર પડી ગયા. એ ઠૂંઠો થઈ ગયો. વાણી તો ફાટી આંખે જોઈ રહી, પણ એ ડરી નહીં. એણે વિચાર્યું કે કદાચ આ કોઈ પરિક્ષા હશે. પણ હજુ તો કુતૂહલ પૂરું થાય એ પહેલાં તો એ જુવાનના કાન પણ ખરી પડ્યા અને પછી એની આંખોના ડોળા પણ બહાર નીકળી પડ્યા. એ જુવાન હવે માણસ મટીને કંઈક ભયાનક લાગતો હતો. એણે બગાસું ખાતા હોય એમ પૂછ્યું, બોલ, હવે આવા રાક્ષસી દેખાવવાળા સાથે તારે લગ્ન કરવા છે? વાણી ધ્રૂજતી હતી પણ એની જિદ અતૂટ હતી, હા, હું હજુ પણ મારા વચન પર મક્કમ છું. પેલા જુવાને જોરથી ફૂંફાડો માર્યો અને બોલ્યો, તો જો હવે મારું અસલી રૂપ અને જોતજોતામાં એ માયાવી જુવાન અદ્રશ્ય થઈ ગયો અને એની જગ્યાએ એક ડુંગરા જેવડો વિકરાળ અજગર ફૂંફાડા મારતો ઊભો થઈ ગયો. સીમની એ સૂમસામ જગ્યાએ વાણીની નજર સામે પેલો માયાવી જુવાન હવે એક ભયાનક અજગર બની ગયો હતો, એની આંખો અંગારા જેવી લાલ હતી અને એનું શરીર જાણે ડુંગરાની હારમાળા જેવું જાડું હતું. વાણી તો એને જોઈને જ અડધી મરી ગઈ. જે રૂપાળા ચળકતા બદન પર એ મોહી પડી હતી, એ તો સાક્ષાત મોતનો સોદાગર નીકળ્યો. વાણી કંઈ વિચારે કે ત્યાંથી ભાગે, એ પહેલાં તો અજગરે એક જોરદાર ફૂંફાડો માર્યો અને વાણીના કોમળ શરીર ફરતે પોતાનો લોખંડી ભરડો લેવા માંડ્યો. વાણીના ગળામાંથી ચીસ પણ નીકળતી નહોતી. જેમ જેમ અજગર પોતાનો આંટો મજબૂત કરતો ગયો, તેમ તેમ વાણીનો શ્વાસ રુંધાવવા માંડ્યો. એને પોતાની ભૂલ સમજાઈ રહી હતી, પણ હવે બહુ મોડું થઈ ગયું હતું. એની આંખે અંધારા આવવા માંડ્યા અને એણે મોટે મોટેથી બૂમો પાડવાનું શરૂ કર્યું, બચાવો, કોઈ મને બચાવો. મારા અભિમાનની મને સજા મળી ગઈ. બરાબર એ જ સમયે, જંગલની ઝાડીઓમાંથી એક તીર સનનન કરતું આવ્યું અને સીધું અજગરના મોઢામાં ખૂંપી ગયું. એ તીર છોડનાર બીજું કોઈ નહીં, પણ પેલો બહાદુર શિકારી 'વીર' હતો. જે વીરને વાણીએ ગંધાતો કહીને કાઢી મૂક્યો હતો, એ જ વીર આજે શિકારની શોધમાં આ બાજુ નીકળ્યો હતો. વાણીની કિકિયારી સાંભળીને એ વીજળીની ઝડપે ત્યાં પહોંચી ગયો હતો. વીરે જોયું કે મુખીની દીકરી એક રાક્ષસી અજગરના ભરડામાં ફસાઈ છે. એણે જરાય મોડું કર્યા વગર પોતાના ભાથામાંથી એક પછી એક તીર કાઢ્યા અને અજગર પર મારો ચલાવ્યો. અજગર પીડાથી તરફડવા માંડ્યો અને એણે વાણી પરનો ભરડો ઢીલો કર્યો. તક મળતા જ વીરે પોતાની તીક્ષ્ણ કટાર કાઢી અને અજગરના માથાના બે કટકા કરી નાખ્યા. અજગર જમીન પર પટકાયો અને એના રામ રમી ગયા. વાણી માંડ-માંડ જીવતી બચી. એ હાંફતી-હાંફતી જમીન પર બેસી ગઈ. એણે જ્યારે પોતાના જીવ બચાવનાર સામે જોયું, તો એ સ્તબ્ધ થઈ ગઈ. એની સામે પેલો જ વીર શિકારી ઊભો હતો. વાણીની આંખોમાંથી શ્રાવણ-ભાદરવો વહેવા માંડ્યા. એને પોતે કહેલા વેણ યાદ આવ્યા કે તમારી ઝૂંપડી ગંધાય છે, તમારા ચામડાં ગંધાય છે... એ ધ્રૂસકે ને ધ્રૂસકે રડતા વીરના પગમાં પડી ગઈ અને બોલી, વીર, મને માફ કરી દે. મેં તારું બહુ અપમાન કર્યું હતું, પણ આજે તેં મારો જીવ બચાવ્યો છે. હવે મને મારું અભિમાન સમજાઈ ગયું છે. હું વચન આપું છું કે હું તારી સાથે લગ્ન કરીશ અને તારી ગંધાતી ઝૂંપડીને મારું સ્વર્ગ બનાવીશ. ચાલ, આપણે મારા બાપુજી પાસે જઈએ. પણ વીરના ચહેરા પર કોઈ ખુશી નહોતી. એ તો ખી-ખી કરીને હસવા લાગ્યો. એનું હસવું જોઈને વાણી ડઘાઈ ગઈ. વીરે હસતા હસતા કહ્યું, કે તમે કઈ દુનિયામાં જીવો છો? લગ્ન તો સરખે-સરખા વચ્ચે શોભે. જરા તમારી બાજુમાં વહેતા ઝરણાના પાણીમાં તમારું મોઢું તો જુઓ. પછી મને કહેજો કે મારે તમારી સાથે લગ્ન કરવા જોઈએ કે નહીં? વાણીને નવાઈ લાગી. એ ઝડપભેર ઝરણા પાસે ગઈ અને એના નિર્મળ પાણીમાં પોતાનું પ્રતિબિંબ જોયું. જોતાની સાથે જ એના મોઢામાંથી ભયાનક ચીસ નીકળી ગઈ. ઝરણાના ચોખ્ખા પાણીમાં પોતાનું મોઢું જોતા જ વાણી તો ફાટી આંખે જોઈ રહી. જે રૂપ પર એને ગજ ગજનું અભિમાન હતું, એ રૂપ તો ક્યાંય ખોવાઈ ગયું હતું. પેલા માયાવી અજગરના ઝેરી ફૂંફાડા અને એના લોખંડી ભરડાને લીધે વાણીનો આખો ચહેરો વિકૃત થઈ ગયો હતો. એની સુંવાળી ચામડી પર કરચલીઓ પડી ગઈ હતી, એના વાળ ખરબચડા થઈ ગયા હતા અને એની આંખો ઉંડી ઉતરી ગઈ હતી. સોળ વર્ષની સુંદરી હવે નેવું વર્ષની ડોશી જેવી લાગતી હતી. વાણી ધ્રૂસકે ને ધ્રૂસકે રડવા માંડી, અરેરે, મારું રૂપ ક્યાં ગયું? હું તો સાવ કદરૂપી થઈ ગઈ. વીરે શાંતિથી કહ્યું, કે વાણી, તેં અત્યાર સુધી જે સુંદરતાનો ગર્વ કર્યો હતો, એ તો માત્ર બહારનું પડ હતું. સાચી સુંદરતા તો હૈયાની હોય છે. તેં તારા રૂપના અભિમાનમાં કેટલાય સારા માણસોના દિલ દુભાવ્યા, કોઈના દેખાવની મજાક ઉડાડી તો કોઈની ગરીબાઈની ઠેકડી કરી. કુદરતે તને તારા એ જ અંધાપાનો અરીસો બતાવ્યો છે. હવે તારી આ હાલત જોઈને કયો જુવાન તને પરણવા તૈયાર થશે? માટે જ કહું છું, કે માણસે ક્યારેય ઉકરડાની જેમ ફુલાવું ન જોઈએ. વાણીની શાન હવે ઠેકાણે આવી હતી. એ લથડતા પગે, રડતી કકળતી પોતાના ગામ તરફ પાછી વળી. જ્યારે એ મુખીના આંગણે પહોંચી, ત્યારે તો મુખી પણ એને ઓળખી ન શક્યા. જ્યારે વાણીએ પોતાની આખી આપવીતી કહી સંભળાવી, ત્યારે મુખીની આંખોમાં પણ આંસુ આવી ગયા. એમણે દીકરીને ગળે લગાવી, પણ કુદરતનો ન્યાય અફર હતો. વાણીનું એ રૂપ પાછું ન આવ્યું. એક મહિનો પૂરો થયો, પણ કોઈ જુવાને વાણીનો હાથ પકડવાની હા પાડી. અંતે મુખીએ ભારે હૈયે વાણીને ગામના શેઠને ત્યાં વળાવી દીધી. પણ હવે વાણી શેઠની 'શેઠાણી' બનીને નહીં, પણ એક સામાન્ય 'નોકરાણી' બનીને ત્યાં ગઈ. જે સુંદરી ચાર-ચાર પટારા ભરીને લૂગડાં રાખતી હતી, એણે હવે ફાટેલાં કપડાં પહેરીને શેઠના ખેતરોમાં મજૂરી કરવી પડી. એણે આખી જિંદગી નિસાસા નાખતા અને પસ્તાવો કરતા વિતાવી. પણ આ વાતનો પ્રભાવ આખા ગામ પર પડ્યો. ગામની બીજી છોકરીઓએ જ્યારે વાણીની આ દશા જોઈ, ત્યારે એમના મનમાંથી પણ રૂપનું બધું અભિમાન ઉતરી ગયું. કોઈ છોકરી પછી પોતાના રૂપનો ધજાગરો બાંધીને ફરતી નહીં. બધી જ કન્યાઓ સમજી ગઈ કે રૂપ તો આજ છે ને કાલ નથી, પણ માણસનો સ્વભાવ અને એના સંસ્કાર જ કાયમ ટકે છે. ગામની છોકરીઓ હવે પોતાના મા-બાપ જે મુરતિયો પસંદ કરે, એની સાથે રાજીખુશીથી પરણીને સંસાર વસાવવા માંડી.

વાણીનું અભિમાન તો ગયું, પણ એ આખા મલક માટે એક મોટો બોધપાઠ મૂકી ગઈ કે, અભિમાન તો રાજા રાવણનુંય નહોતું ટક્યું, તો આપણે તો પામર માણસ છીએ. આ વાર્તા આપણને શીખવે છે કે સુંદરતા માત્ર ચહેરા પર નહીં, પણ ચરિત્રમાં હોવી જોઈએ. અભિમાન હંમેશા પતન તરફ દોરી જાય છે.