માઇક્રોટીચિંગ (Microteaching) - સંપૂર્ણ વિગતો
૧. માઇક્રોટીચિંગ શું છે?
અર્થ: માઇક્રોટીચિંગ એ શિક્ષકોમાં અધ્યાપન કૌશલ્યો (Teaching Skills) વિકસાવવા માટેની એક પ્રશિક્ષણ પદ્ધતિ છે.
સ્વરૂપ: આ કોઈ વિષય ભણાવવાની પદ્ધતિ નથી, પણ શિક્ષકના વર્તનમાં સુધારો લાવવાની એક પ્રવિધિ છે.
લક્ષણો:
નાનું વિષયવસ્તુ.
ઓછો સમય (૫ થી ૭ મિનિટ).
ઓછા વિદ્યાર્થીઓ (૫ થી ૧૦ તાલીમાર્થીઓ).
કોઈ એક જ ચોક્કસ કૌશલ્ય પર ધ્યાન (દા.ત. કાપાકાર્ય કે પ્રશ્ન પ્રવાહિતા).
૨. માઇક્રોટીચિંગ ચક્ર (૩૬ મિનિટનું સોપાન)
માઇક્રોટીચિંગ કુલ ૫ સોપાનો માં વહેંચાયેલું છે. આખું ચક્ર પૂર્ણ થતા ૩૬ મિનિટ લાગે છે:
શિક્ષણ (Teaching): ૬ મિનિટ - તાલીમાર્થી પાઠ ભણાવે છે.
પ્રતિપોષણ (Feedback): ૬ મિનિટ - નિરીક્ષક કે સાથી મિત્રો સુધારા જણાવે છે.
પુનઃ આયોજન (Re-planning): ૧૨ મિનિટ - મળેલ સૂચનો મુજબ ફરીથી પાઠ તૈયાર કરવો. (સૌથી વધુ સમય આમાં લાગે છે).
પુનઃ શિક્ષણ (Re-teaching): ૬ મિનિટ - ફરીથી તે પાઠ ભણાવવો.
પુનઃ પ્રતિપોષણ (Re-feedback): ૬ મિનિટ - ફરીથી મૂલ્યાંકન કરવું.
૩. ઇતિહાસ અને પ્રણેતા
વિશ્વમાં: ૧૯૬૩ માં અમેરિકાની સ્ટેનફોર્ડ યુનિવર્સિટીના પ્રોફેસર ડવાઇટ એલન (Dwight Allen) દ્વારા શરૂઆત થઈ. તેઓને માઇક્રોટીચિંગના પિતા માનવામાં આવે છે.
ભારતમાં: ૧૯૬૭ માં ડી.ડી. તિવારી દ્વારા અલ્હાબાદમાં શરૂઆત થઈ.
ડો. બી.કે. પાસી: તેઓને ભારતમાં માઇક્રોટીચિંગના પ્રણેતા માનવામાં આવે છે. તેમના મતે શિક્ષક વર્ગખંડમાં ૨૦,૦૦૦ પ્રકારના વર્તનો કરે છે અને તેમણે ૨૨ કૌશલ્યો દર્શાવ્યા છે.
૪. મહત્વની વ્યાખ્યાઓ
ડવાઇટ એલન: "વર્ગના કદ અને સમયની દ્રષ્ટિએ માઇક્રોટીચિંગ એ માપી શકાય તેવી પ્રક્રિયા છે."
કેલનબેક: "શિક્ષકના વર્તનમાં ફેરફાર લાવવા માટેની આ એક અસરકારક પ્રયુક્તિ છે."
૫. મર્યાદાઓ
આમાં કુદરતી વર્ગખંડ જેવું વાતાવરણ હોતું નથી (કૃત્રિમ સ્થિતિ).
સમય અને ભૌતિક સુવિધાઓનો અભાવ નડી શકે છે.
યોગ્ય તાલીમ પામેલા નિરીક્ષકોની જરૂર પડે છે.
ટુંક માં યાદ રાખો:
માઇક્રોટીચિંગ = ન્યૂનતા શિક્ષણ (Scales down teaching).
કુલ સમય = ૩૬ મિનિટ.
સોપાનો = ૫.
મુખ્ય ભાર = વર્તનમાં પરિવર્તન લાવવા પર.
Post a Comment