⚖️ સબરીમાલા મંદિર વિવાદ: સુપ્રીમ કોર્ટનો નવો વળાંક

⚖️ સબરીમાલા મંદિર વિવાદ: સુપ્રીમ કોર્ટનો નવો વળાંક

શું છે મામલો?

સબરીમાલા મંદિરમાં 10 થી 50 વર્ષની વયની મહિલાઓ (માસિક ધર્મની વય ધરાવતી) ના પ્રવેશ પર વર્ષો જૂનો પ્રતિબંધ છે. 2018 માં સુપ્રીમ કોર્ટે આ પ્રતિબંધ હટાવી દીધો હતો, પરંતુ તેના વિરોધમાં અનેક 'રીવ્યુ પિટિશન' (પુનઃવિચાર અરજી) દાખલ કરવામાં આવી હતી.

સબરીમાલા મંદિરનો વિવાદ ભારતના સૌથી ચર્ચિત કાનૂની અને સામાજિક વિષયોમાંનો એક છે. આ વિવાદ મુખ્યત્વે પરંપરા અને સમાનતાના અધિકાર વચ્ચેની લડાઈ છે.

આ વિવાદના મુખ્ય પાસાઓ નીચે મુજબ છે:

૧. વિવાદનું મુખ્ય કારણ

સબરીમાલા મંદિરમાં ભગવાન અયપ્પા 'બ્રહ્મચારી' સ્વરૂપે બિરાજમાન છે. વર્ષો જૂની પરંપરા મુજબ, ૧૦ થી ૫૦ વર્ષની વયની મહિલાઓ (જેઓ માસિક ધર્મની વયમાં હોય) ને મંદિરમાં પ્રવેશવાની મનાઈ હતી. આ પ્રતિબંધ 'કેરળ હિન્દુ પ્લેસ ઓફ પબ્લિક વર્શિપ એક્ટ, ૧૯૬૫' ના નિયમ ૩(જી) હેઠળ અમલમાં હતો.

૨. સુપ્રીમ કોર્ટનો ઐતિહાસિક ચુકાદો (૨૦૧૮)

૨૮ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૧૮ના રોજ સુપ્રીમ કોર્ટની પાંચ જજોની બેન્ચે ૪-૧ થી મહિલાઓના પ્રવેશની તરફેણમાં ચુકાદો આપ્યો હતો:

• સમાનતાનો અધિકાર: કોર્ટે કહ્યું કે જૈવિક કારણોસર મહિલાઓ સાથે ભેદભાવ રાખવો એ બંધારણની કલમ ૧૪ (સમાનતા) અને કલમ ૨૫ (ધર્મ પાળવાની સ્વતંત્રતા) નું ઉલ્લંઘન છે.

• ચુકાદો: કોર્ટે તમામ વયની મહિલાઓને મંદિરમાં પ્રવેશવાની મંજૂરી આપી અને જૂની પરંપરાને ગેરબંધારણીય ગણાવી.

૩. જસ્ટિસ ઇન્દુ મલ્હોત્રાનો વિરોધ (Dissenting Opinion)

ખાસ વાત એ હતી કે આ બેન્ચમાં એકમાત્ર મહિલા જજ, જસ્ટિસ ઇન્દુ મલ્હોત્રાએ આ ચુકાદાનો વિરોધ કર્યો હતો. તેમણે કહ્યું હતું કે:

• ધાર્મિક બાબતોમાં તર્ક (Rationality) ના બદલે આસ્થાને મહત્વ આપવું જોઈએ.

• કોર્ટે નક્કી ન કરવું જોઈએ કે કઈ ધાર્મિક પરંપરા યોગ્ય છે અને કઈ નથી.

૪. ચુકાદા પછીનો વિરોધ અને વર્તમાન સ્થિતિ

• વિરોધ પ્રદર્શનો: ચુકાદા બાદ કેરળમાં મોટા પાયે આંદોલનો થયા. ભક્તોનું માનવું હતું કે આ કોર્ટ દ્વારા ધાર્મિક આસ્થામાં દખલગીરી છે.

• પુનઃવિચાર અરજી (Review Petition): આ ચુકાદાને પડકારતી ઘણી અરજીઓ દાખલ કરવામાં આવી હતી.

• મોટી બેન્ચને સોંપણી: ૨૦૧૯માં સુપ્રીમ કોર્ટે આ મામલો ૭ જજોની મોટી બેન્ચને સોંપવાનો નિર્ણય લીધો છે. હાલમાં આ મામલો કોર્ટમાં વિચારાધીન છે અને તે માત્ર સબરીમાલા જ નહીં, પણ અન્ય ધર્મોમાં મહિલાઓના પ્રવેશના અધિકારો (જેમ કે મસ્જિદમાં પ્રવેશ) પર પણ અસર કરી શકે છે.

1. તાજી વિગત (Current Status) 📰

• 9 જજની બેન્ચ: સુપ્રીમ કોર્ટે જાહેરાત કરી છે કે હવે 9 જજની એક મોટી બેન્ચ એપ્રિલ 2026 માં આ મામલે અંતિમ સુનાવણી કરશે.

• મહત્વ: આ સુનાવણી માત્ર સબરીમાલા પૂરતી સીમિત નથી, પરંતુ તે ધાર્મિક માન્યતાઓ અને બંધારણીય અધિકારો વચ્ચેના સંબંધો નક્કી કરશે.

---

2. મુખ્ય કાનૂની અને સામાજિક મુદ્દાઓ (Key Issues) 🔍

આ વિવાદ બે મુખ્ય વિચારધારાઓ વચ્ચેની લડાઈ છે:

• ધાર્મિક સ્વતંત્રતા (કલમ 25-28): શ્રદ્ધાળુઓનું માનવું છે કે મંદિરની પરંપરા જાળવી રાખવી એ તેમનો ધાર્મિક અધિકાર છે.

• લિંગ સમાનતા (કલમ 14-15): મહિલા સંગઠનો અને કોર્ટનું માનવું છે કે કોઈપણ પ્રકારનો પ્રતિબંધ લિંગના આધારે ભેદભાવ છે અને તે સમાનતાના અધિકારની વિરુદ્ધ છે.

• પ્રથાઓ પર સવાલ: માસિક ધર્મ સાથે જોડાયેલા 'ટેબૂ' (સામાજિક કુરિવાજો) અને વય-આધારિત પ્રતિબંધોને બંધારણીય કસોટી પર તપાસવામાં આવશે.

---

3. રાજકીય સંદર્ભ (Political Context) 🗳️

• કેન્દ્ર સરકાર: કેન્દ્ર સરકાર હાલમાં આ ચુકાદાના 'રીવ્યુ' (પુનઃવિચાર) ની તરફેણ કરી રહી છે.

• કેરળ સરકાર (LDF): કેરળની સત્તાધારી પક્ષ પર "યુ-ટર્ન" લેવાનો આરોપ છે, કારણ કે શરૂઆતમાં તેમણે કોર્ટના આદેશનો અમલ કર્યો હતો, પરંતુ હવે લોકભાવના જોતા વલણ બદલાયું હોય તેવું જણાય છે.

• હિન્દુ સંગઠનો: અનેક સંગઠનો 'શ્રદ્ધાના રક્ષણ' માટે આંદોલન કરી રહ્યા છે.

•