વધારે પડતું બોલવાનું પરિણામ

એક સમયની વાત છે. એક રાજ્યમાં એક રાજા રહેતો હતો. તે ખૂબ જ દયાળુ હતો, પરંતુ તેનામાં એક મોટી ખામી હતી—તે વિચાર્યા વગર ખૂબ જ વધારે બોલતો હતો. દરબાર હોય, સભા હોય કે કોઈની સાથે સામાન્ય વાતચીત હોય, રાજા દરેક સમયે બોલતો જ રહેતો. તેનો બુદ્ધિશાળી મંત્રી આ જોઈને અવારનવાર ચિંતિત રહેતો હતો. તે ઈચ્છતો હતો કે રાજા આ ટેવ છોડી દે, પરંતુ તે યોગ્ય સમયની રાહ જોઈ રહ્યો હતો.

એક દિવસ રાજા અને મંત્રી રાજમહેલના સુંદર બગીચામાં ફરી રહ્યા હતા. થાકીને બંને એક મોટા આંબાના ઝાડ નીચે મૂકેલી પથ્થરની પાટલી પર બેઠા. એ જ ઝાડ પર એક કાગડાનો માળો હતો. એ માળામાં એક કોયલે પણ પોતાનું ઈંડું મૂકી દીધું હતું. કાગડી તેને પોતાનું જ ઈંડું સમજીને પ્રેમથી સેવી રહી હતી.

થોડા દિવસો પછી એ ઈંડામાંથી કોયલનું એક નાનું બચ્ચું બહાર આવ્યું. તેના પીંછા પણ હજુ સરખી રીતે આવ્યા નહોતા. ત્યાં જ તેણે પોતાના મીઠા અવાજે "કૂહૂ-કૂહૂ" કરવાનું શરૂ કરી દીધું. કાગડીએ વિચાર્યું, "આ બચ્ચું તો અમારા બચ્ચા જેવું નથી." તેને ગુસ્સો આવ્યો અને તેણે ચાંચ મારીને એ બચ્ચાને માળામાંથી નીચે પાડી દીધું.

એ નાનું પક્ષી સીધું રાજાના પગ પાસે આવીને પડ્યું. રાજા આ જોઈને આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયો. તેણે મંત્રીને પૂછ્યું, "આ બિચિત્ર બચ્ચું નીચે કેવી રીતે પડી ગયું?"

મંત્રીએ નમ્રતાપૂર્વક કહ્યું, "મહારાજ, આ વધારે પડતું બોલવાનું પરિણામ છે. જો આ બચ્ચું યોગ્ય સમય આવતા સુધી ચૂપ રહ્યું હોત, તો તેના પીંછા મજબૂત થઈ જાત અને તે સુરક્ષિત રીતે ઊડી શકત. પરંતુ તેણે સમય પહેલા જ અવાજ કરી દીધો, જેનાથી તેની ઓળખ થઈ ગઈ અને તેણે પોતાનો જીવ જોખમમાં મૂકવો પડ્યો."

પછી મંત્રીએ ઉમેર્યું, "મનુષ્ય સાથે પણ આવું જ થાય છે. જે વિચાર્યા વગર અને દરેક સમયે બોલ્યા કરે છે, તે ઘણી વાર મુશ્કેલીમાં મુકાઈ જાય છે. સમજદાર એ જ છે જે વિચારીને, યોગ્ય સમયે અને જરૂરિયાત મુજબ જ બોલે."

રાજાને પોતાની ભૂલ સમજાઈ ગઈ. તેણે એ જ દિવસથી ઓછું બોલવાનો અને વિચારીને બોલવાનો સંકલ્પ લીધો. ધીમે-ધીમે તે મિતભાષી (ઓછું અને માપસર બોલનાર) બની ગયો. તેના આ બદલાવથી આખું રાજ્ય ખુશ રહેવા લાગ્યું અને રાજા પહેલા કરતાં પણ વધુ સન્માનિત થયો.

બોધપાઠ (શીખ)

• બોલતા પહેલાં વિચારો: યોગ્ય સમયે, યોગ્ય વાત અને ઓછા શબ્દોમાં કહેવાયેલી વાત જ સૌથી વધુ અસરકારક હોય છે.

• સંયમિત વાણી: મીઠી અને માપસરની વાણી જ માણસની સાચી ઓળખ છે.